– Batiuszka, cerkiew drewniana, nieogrzewana. Na dworze minusowa temperatura. Nie było zimno? – Dla mnie nie – mówi proboszcz parafii w Narwi, o. Jarosław Ciełuszecki. – Nawet nie miałem na sobie kurtki. Myślę, że inni też nie czuli dyskomfortu. Prawie wszyscy artyści wystąpili w swoich strojach scenicznych, bez dodatkowych okryć, mimo że nie musieli.  I dali radę.

 

Pomogły piecyki gazowe i parasole grzewcze. Dla narwiańskiej świątyni z końca XIX wieku to na razie jedyne, choć bardzo niezadowalające, rozwiązanie. Być może w najbliższym czasie sytuacja ulegnie poprawie i wiekowa cerkiew doczeka się stałego ogrzewania. Parafia skrupulatnie zabiega o stosowne zgody konserwatorskie. A na tym z całą pewnością zyska również styczniowy koncert kolęd w Narwi, który zdążył ugruntować swoją pozycję w lokalnym i cerkiewnym kalendarzu wydarzeń.

 

Cerkiew pw. Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Narwi

 

Na pomysł wpadł poprzedni proboszcz, o. Michał Dudicz. Wątpliwości miał niemało: czy w ogóle ktoś przyjdzie, czy wykonawcy zechcą wziąć udział, czy przyjadą?

 

Zaplecze, w każdym razie, było obiecujące. Przy narwiańskiej parafii właśnie powstał i nabierał rozpędu Chór Chabry, a w pobliskiej Łosince od lat działał doświadczony Chór Harmoń. Udało się jeszcze namówić słynący z wysokiego poziomu artystycznego Chór Cerkwi Narodzenia NMP w Bielsku Podlaskim i zaprzyjaźnioną z Narwią ludową Reczeńkę z Koźlik (gm. Zabłudów). Taki układ zdawał się jasno sygnalizować, że koncert nie ograniczy się wyłącznie do chóralnej stylistyki, lecz pozostanie otwarty na tradycyjne, regionalne formy wokalne.

 

Gdy parafię objął o. Jarosław Ciełuszecki, ani myślał rezygnować z tej inicjatywy. – Rok temu było bardzo dużo osób, a w tym roku jest jeszcze więcej. Skoro ludzie przychodzą, chcą słuchać, uczestniczyć, nie bacząc na ten mróz, czy chłód, to znaczy, że idziemy w dobrym kierunku. Trzeba to kontynuować – stanowczo deklaruje o. Jarosław.

 

Bo zainteresowanie wybrzmiewającymi po wschodniosłowiańsku kolędami wcale nie słabnie. Wydaje się, że ten właśnie element żywej tradycji religijno-kulturowej prawosławia nabiera dzisiaj szczególnej intensywności. Nie dość, że nie zanika zwyczaj wędrownego kolędowania od domu do domu, a nawet wzbogaca się o nowe odcienie i wymiary, to równolegle towarzyszy temu poszerzanie się przestrzeni wykonawczej.

 

Coraz częściej bowiem tradycyjne kolędy i pieśni bożonarodzeniowe wychodzą poza świeckie sceny i trafiają do cerkwi w formie zorganizowanych koncertów lub wieczorów muzycznych. Choć zjawisko wciąż jest w polskim prawosławiu stosunkowo świeże, od kilkunastu lat obserwujemy jego systematyczny rozwój – parafie na terenie całego kraju otwierają swoje świątynie dla publiczności, zamieniając je na kilka godzin w swoiste „sale koncertowe”. W tym roku podobne wydarzenia odbyły się m.in. w Warszawie, Łodzi, Stargardzie, Gorlicach i Białymstoku. Po raz trzeci zorganizowano Ekumeniczny Wieczór Kolęd w cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego w Bielsku Podlaskim.

 

Ks. Jarosław Ciełuszecki, proboszcz Parafii Prawosławnej p.w. Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Narwi podczas II Koncertu Kolęd (16 stycznia 2025).

 

Chór Parafii Prawosławnej p.w. Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Werstoku (dyryg. Ewa Surel). II Koncert Kolęd (2024)

 

Chór Parafii Prawosławnej Narodzenia N.M.P. (dyryg. Marta Zinkiewicz). II Koncert Kolęd (2024).

 

Wypełniona po brzegi cerkiew podczas II Koncertu Kolęd (2024).

 

Zimowe koncerty w cerkwiach mają zazwyczaj lokalny charakter i dość elastyczną formułę. Mogą odbywać się jako osobne wydarzenia z pogranicza religii i kultury, pomosty ekumeniczne pomiędzy wyznaniami chrześcijańskimi, otwarte na wykonawców z kręgu łacińskiego, albo „rozszerzenie” istniejącej praktyki liturgicznej. Niezależnie od przyjętej formy, są przede wszystkim okazją do zaprezentowania miejscowych chórów i artystów.

 

W Narwi inicjatywa funkcjonuje jako odrębna uroczystość, całkowicie osadzona w ramach prawosławnej tradycji kolędniczej. Dotychczas współtworzyli ją lokalni i regionalni wykonawcy. Ale tegoroczna, trzecia edycja, przyniosła ważną nowość – po raz pierwszy zaproszono artystów spoza regionu. Wystąpił renomowany Młodzieżowy Chór Katedry św. Marii Magdaleny w Warszawie pod dyrekcją ks. prot. Rafała Dmitruka oraz kameralny projekt wokalny Prawosławna Nadbużańszczyzna, prowadzony przez m. Agnieszkę Łotysz i skupiający chórzystów z kilku parafii Diecezji Lubelsko-Chełmskiej.

 

– To są naprawdę profesjonalne chóry, a my chcemy podnosić sobie poprzeczkę, chcemy się rozwijać – mówi o. Jarosław. – W ten sposób możemy wspólnie jeszcze lepiej pokazywać naszej społeczności lokalnej, jak piękne jest prawosławie i jak można wyśpiewywać je melodiami kolęd.

 

16 stycznia publiczność zgromadzona w błękitnej cerkwi mogła wysłuchać różnorodnych prezentacji o wysokiej klasie wykonawczej. Chór z Warszawy od pierwszych dźwięków zachwycił kolędami ukraińskimi i białoruskimi, wykonanymi z imponującą precyzją techniczną i bogatym wyrazem artystycznym. Prawosławna Nadbużańszczyzna urzekła nastrojowymi, melodyjnymi interpretacjami, wychodzącymi niekiedy poza klasyczną, wschodniosłowiańską stylistykę.

 

Zaskakująca, a zarazem poruszająca okazała się wielojęzyczna interpretacja „Cichej nocy” w wykonaniu gospodarzy. Chór Chabry, prowadzony przez Ałłę Kamieńską, prawdopodobnie po raz pierwszy zaśpiewał po angielsku i niemiecku. Mało tego, usłyszeliśmy nawet łacinę i hiszpański – oprócz sprawdzonych, podlaskich brzmień kolędowych, Zespół Rodzinny Triada z Białegostoku zaproponował bowiem własną, świąteczną adaptację „Maranatha” – utworu zakorzenionego w starochrześcijańskiej tradycji kościoła powszechnego.

 

Na prawosławną klasykę tymczasem postawił Chór Harmoń z Łosinki – jedna ze znanych wiejskich formacji chóralnych w regionie. Tak jak Chabry, od początku stanowi niezmienny trzon wykonawczy narwiańskiego koncertu. A dwa prawosławne chóry to naprawdę wiele, jak na okolicę usytuowaną z dala od wielkich aglomeracji.

 

Chór Chabry działający przy Parafii Prawosławnej p.w. Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Narwi (dyryg. Ałła Kamieńska).

 

Zespół Rodzinny Triada z Białegostoku (kierow. Anna Petrovska).

 

Prawosławna Nadbużańszczyzna z Diecezji Lubelsko-Chełmskiej (dyryg. Agnieszka Łotysz).

 

Chór Młodzieżowy Katedry św. Marii Magdaleny w Warszawie (dyryg. Rafał Dmitruk).

 

Licznie zgromadzona publiczność podczas III Koncertu w 2026 roku.

 

Jednak mimo obecności chórów, przygotowanie koncertu z prawdziwego zdarzenia wciąż stanowi tu wyzwanie. O. Jarosław przyznaje, że w mieście jest znacznie łatwiej. A praktyka zdaje się to potwierdzać, bo jak dotąd organizacji wieczorów kolęd w cerkwiach podejmują się głównie parafie z miasta. Na tym tle Narew – choć w świadomości mieszkańców uchodzi za miasteczko – jawi się jako prawdziwy "wiejski rodzynek".

 

– Gdyby nie sponsorzy, osoby dobrej woli i wielkiego serca, koncert nie mógłby odbyć się w takiej oprawie – przyznaje proboszcz. – Na wszystko potrzebne są pieniądze, a parafię nie do końca stać na koncert. Trzeba naprawdę dwoić się i troić.

 

O. Jarosław nie zapomina o działającym w Narwi od paru miesięcy Stowarzyszeniu Miej Wielkie Serce. Dzięki jego pełnemu zaangażowaniu organizacja koncertu mogła przebiec o wiele sprawniej. Ta oddolna, pionierska inicjatywa parafialna skupia nie tylko mieszkańców miejscowości, lecz wszystkich tych, którzy chcą wspierać miejscową cerkiew i pielęgnować lokalne dziedzictwo kulturowe prawosławia. A koncert kolęd, jak podkreśla pełniąca funkcję gospodyni sceny, Barbara Klimczuk-Moczulska, wpisuje się w tę misję najlepiej: – W jedną z grudniowych niedziel zorganizowaliśmy kiermasz specjalnie po to, żeby zebrać pieniądze na koncert. Kultywowanie tych tradycji śpiewaczych jest czymś, co moim zdaniem zawsze łączy ludzi.

 

Trudno się nie zgodzić. Śpiewanie kolęd łączy – w domach, na ulicach, na scenach oper i filharmonii, w ośrodkach kultury, szkołach, świetlicach, remizach. Łączy duchowo, społecznie, emocjonalnie. Ale czy wykonywane w cerkwi, w formule koncertowej, mogłyby brzmieć inaczej? Głębiej? Bardziej świątecznie lub wyjątkowo? – Naszym założeniem było, żeby w tych sakralnych ścianach, w świątyni, w której modlili się nasi przodkowie, wśród świętych ikon Matki Bożej, Jezusa Chrystusa – aby tu właśnie zorganizować koncert. Uważam, że mamy wspaniały, duży obiekt, taką cząsteczkę nieba, niosącą modlitwy pokoleń. Nie znajdziemy lepszego miejsca – przekonuje o. Jarosław.

 

W dodatku miejsca o wyrazistej tożsamości historyczno-kulturowej, przechowującego pamięć minionych dramatów. Podczas bieżeństwa cerkiew w Narwi, całkowicie opuszczona, utraciła swoje najcenniejsze ikony. W 1990 roku przetrwała niszczycielski pożar, który na oczach wiernych pochłonął całe jej zabytkowe wnętrze. Dzisiaj, z dala od tamtych tragicznych wydarzeń, w jej odrestaurowanych przed laty ścianach otwiera się właśnie nowy rozdział.

 

Bo jeszcze do niedawna nie istniała tu żadna zorganizowana formacja chóralna. A teraz, oprócz Chabrów i aktywnie działającego stowarzyszenia, w kalendarz cerkiewnych wydarzeń zdołał wpisać się ten szczególny, wychodzący już poza lokalne konteksty koncert. I wszystko wskazuje na to, że pozostanie tu na dłużej. Jako głos, który niesie radość Bożego Narodzenia, łączący jednocześnie pamięć, wiarę i wspólnotę.

 

 

 

 

Fot. Andrzej Rusaczyk

 

Odwiedź cerkiewnarew.pl